کلمه اجاق گاز از کجاست?
ریشهی کلمهی «اجاق» به زبان فارسی برمیگرده و از ریشهی «جَگ» یا «جُگ» به معنی «آتش» یا «کوره» گرفته شده. این کلمه در فارسی قدیم هم به معنی محل پختوپز یا کورهی پخت نان بوده.
اما «گاز» کلمهای است که از زبان هلندی (Gas) وارد فارسی شده. این کلمه خودش از واژهی یونانی «Chaos» (به معنی خلاء یا آشوب) اومده که در قرن ۱۷ توسط شیمیدان بلژیکی «ژان باتیستا ون هلمونت» برای توصیف حالتهای مختلف ماده (مثل هوا و بخار) استفاده شد.
پس وقتی این دو کلمه با هم ترکیب شدن، «اجاق گاز» یعنی «محل پختوپز که با گاز (سوخت گازی) کار میکنه». این ترکیب در فارسی برای اشاره به دستگاهی که با سوخت گازی کار میکنه، رایج شد. 😊
اجاق گاز آشپزخانه توسط چه کسی ودرچه سالی اختراع شد?
جیمز بایگ یه وکیل و مخترع اسکاتلندی بود که در سال ۱۸۲۶ اولین اجاق گاز خانگی رو ثبت کرد.
ویژگیهای اصلی اجاق اولیهاش اینا بود:
– سوخت: از گاز شهری (که اون زمان برای روشنایی خیابونها استفاده میشد) استفاده میکرد.
– طراحی: یه ظرف فلزی ساده بود که شعلهها از زیرش بیرون میزد.
– ایمنی: خیلی خطرناک بود! چون نشتی گاز زیاد داشت و بوی بدی تولید میکرد.
– روشن کردن: باید با شمع یا کبریت روشن میشد و هیچ سیستم ایمنی یا ترموستاتی نداشت.
البته این مدل اولیه خیلی زود جای خودش رو به مدلهای ایمنتر و کاربردیتر داد که بعداً توسط مهندسان دیگه مثل توماس کاکرل (Thomas Cockerill) و جوزف استیونز (Joseph Stevens) تکامل پیدا کردن.
اجاق گاز آشپزخانه رو جیمز بایگ (James Sharp) در سال ۱۸۲۶ اختراع کرد. اون اولین کسی بود که ایده استفاده از گاز برای پختوپز رو عملی کرد و یه اجاق ساده ساخت که با شمع روشن میشد. البته مدلهای مدرنتر و ایمنتر بعداً توسط مهندسان دیگه تکامل پیدا کردن
نکته جالب اینه که بایگ در همون اختراع اولیهاش، همونطور که شعلههای پخت رو با گاز کار میکرد، یک محفظهی بسته هم زیر شعلهها طراحی کرد که به عنوان فر عمل میکرد. این یعنی اولین اجاق گازِ «دوکاره» (پخت و پز + پخت نان و کیک) دقیقاً از همون روز اول وجود داشت.
ویژگی اجاق گازفردار جیمزبایگ:
البته این مدل اولیه هنوز خیلی ساده بود:
– فرش کوچک و مستطیلی بود.
– دمای فر رو با شیر گاز تنظیم میکردن (نه با ترموستات مدرن).
– هنوز هم نیاز به روشن کردن با کبریت داشت.
پس میتونیم بگیم: جیمز بایگ در سال ۱۸۲۶ همزمان با اختراع اجاق گاز، اولین فر گازی رو هم بهش اضافه کرد و این دستگاه رو به عنوان یک واحد کامل معرفی کرد. 😊
اجاق گاز از چه سالی و توسط چه کسی وارد ایران شد:
زمان ورود: اجاق گاز در اواخر دوره قاجار (حدود دهه ۱۲۸۰ تا ۱۳۰۰ شمسی) و همزمان با گسترش شبکهی گازرسانی در تهران و شهرهای بزرگ، وارد ایران شد.
– مخترع/واردکننده: در اون زمان، اجاقهای گاز بیشتر به صورت وارداتی از اروپا (بهویژه انگلستان و فرانسه) و توسط تاجران خارجی یا شرکتهای گازرسانی اولیه وارد میشدند
کاربرد اولیه: در ابتدا فقط در خانههای ثروتمند، کاخهای سلطنتی و رستورانهای لوکس تهران استفاده میشد و برای مردم عادی خیلی دور از دسترس بود
اولین اجاق گازهایی ک وارد ایران شد چه ویژگی داشت:
اجاقهای اولیهای که در اواخر قاجار وارد ایران شدن، معمولاً مدلهای فرانسهای یا انگلیسی قدیمی بودن که ویژگیهای زیر رو داشتند:
– بدنه: از چدن سنگین و ضخیم ساخته میشدن و رنگشون معمولاً مشکی یا سبز تیره بود.
– شعله: شعلهها مستقیم و بدون تنظیم دقیق بودن (فقط یک شیر اصلی داشتند).
– بدون فر: اکثر مدلها فقط سطح پخت (Burner) داشتن و فر (Oven) جداگانه یا اصلاً نداشتن.
– ایمنی: هیچ سیستم ایمنی (مثل ترموکوپل) نداشتن و خطر نشتی گاز زیاد بود.
– سوخت: فقط با گاز شهری کار میکردن (که اون زمان در تهران محدود بود).
تفاوت و پیشرفت اولین اجاق گاز تا الان بیشتر رو کدوم قطعه مهم اجاق گاز بوده؟
اگه بخوایم فقط یک قطعه رو نام ببریم که بیشترین تحول و تفاوت رو بین اولین اجاقهای گاز (قرن ۱۹) تا الان ایجاد کرده، اون قطعه «سیستم جرقهزن اتوماتیک (پیزوالکتریک)» هست.
چرا این قطعه اینقدر مهمه؟ چون کل فرآیند روشن کردن اجاق رو از «خطرناک و سخت» به «امن و آسان» تبدیل کرد:
* قبل از این قطعه (دوران بایگ تا دهه ۶۰ شمسی):
* باید با کبریت یا فندک دستی شعله رو روشن میکردی.
* خطر نشت گاز و انفجار قبل از روشن شدن شعله خیلی زیاد بود.
* اگر شعله خاموش میشد، گاز بیوقفه نشت میکرد و خطر آتشسوزی یا مسمومیت وجود داشت.
* بعد از این قطعه (از دهه ۷۰ شمسی به بعد):
* با چرخاندن دکمه، یک جرقهی الکتریکی خودکار تولید میشه و شعله همون لحظه روشن میشه.
* دیگه نیازی به کبریت نیست و خطر نشت گاز قبل از روشن شدن تقریباً صفر میشه.
* این قطعه باعث شد اجاقها برای همه (حتی کودکان و سالمندان) قابل استفاده بشن و ایمنی رو به شدت بالا ببرن.
بدون نظر